Όλγα Μούσιου-Μυλωνά

Προσωπική ιστοσελίδα

Facebook Twitter RSS Feed 
Image1\Οι φωτογραφίες μου
Διδασκαλία παραγωγής προφορικού λόγου PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Ολγα Μουσιου   
Τρίτη, 17 Αύγουστος 2010 10:28

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

 

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

 

Η επικοινωνιακή ικανότητα νοείται ως δυνατότητα παραγωγής και κατανόησης όχι μόνο γραπτού, αλλά και προφορικού λόγου. Συνεπώς, εκτός από την παραγωγή γραπτού κειμένου, η οποία παραδοσιακά διδάσκεται και εξετάζεται στο σχολείο, και η καλλιέργεια της παραγωγής προφορικού λόγου συνιστά ουσιώδη στόχο του σύγχρονου σχολείου. Τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα θέτουν ως στόχο του γλωσσικού μαθήματος τη «βελτίωση της προφορικής έκφρασης του μαθητή», ενώ τα νέα σχολικά εγχειρίδια του γλωσσικού μαθήματος περιέχουν ασκήσεις παραγωγής προφορικού λόγου, σε πολύ μικρότερη αναλογία από τις αντίστοιχες δραστηριότητες παραγωγής γραπτού λόγου.

 

Τα θετικά στοιχεία της καλλιέργειας του προφορικού λόγου των μαθητών μέσω των νέων γλωσσικών εγχειριδίων είναι:

 

• Σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα συγγραφής σχολικών εγχειριδίων και τις επιταγές του Αναλυτικού Προγράμματος, πολλές από τις ασκήσεις προφορικού λόγου των νέων εγχειριδίων στοχεύουν στην καλλιέργεια της ευχέρειας λόγου (fluency) στους μαθητές, δηλαδή της ικανότητάς τους να συνδυάζουν γλωσσικά στοιχεία και δομές με άνεση, χωρίς διακοπές ή δισταγμούς, με τήρηση των κανόνων και περιορισμών της γλώσσας και πάντα με γνώμονα την επιτέλεση συγκεκριμένου επικοινωνιακού στόχου. Οι δραστηριότητες αυτές είναι διαπροσωπικού, αλληλεπιδραστικού ή διεκπεραιωτικού τύπου, δηλαδή έχουν τη μορφή ελεύθερης συζήτησης θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος, μίμησης ρόλων κατά ζεύγη ή ομάδες μαθητών και ασκήσεων κάλυψης επικοινωνιακών χασμάτων. Και στις τρεις παραπάνω δραστηριότητες πραγματώνονται διάφορες μορφές προφορικών κειμενικών τύπων συγκεκριμένου δομικού σχήματος, έκτασης και υφολογικών χαρακτηριστικών.

 

• Άλλες δραστηριότητες αφορούν στην ακρίβεια της διατύπωσης με στόχο την επικοινωνιακή αποδεκτότητα. Οι ασκήσεις που στοχεύουν στην ακρίβεια λόγου πληρούν τους όρους διδακτικής αποτελεσματικότητας: είναι συγκειμενοποιημένες φορμαλιστικές δραστηριότητες ελεγχόμενης παραγωγής προφορικού λόγου και δίνουν στο μαθητή τη δυνατότητα επιλογών των κατάλληλων τύπων. Μέσω αυτών οι μαθητές εξασκούνται στην αποτελεσματική χρήση της γλώσσας στον προφορικό λόγο μέσω της επιλογής του κατάλληλου λεξιλογίου και των ορθών μορφοσυντακτικών δομών ανάλογα με την επιτελούμενη επικοινωνιακή λειτουργία, την επικοινωνιακή περίσταση, τα κοινωνικά χαρακτηριστικά και το συνομιλιακό ρόλο των συνομιλητών.

 

• Επειδή στις προφορικές ασκήσεις ευχέρειας λόγου παρατηρούμε περιορισμένη συμμετοχή μαθητών λόγω συστολής ή άγνοιας του θέματος, πολλές από τις ασκήσεις προφορικού λόγου θα πρέπει να αφορούν σε σχολιασμό ή επεξεργασία του κειμένου της αντίστοιχης ενότητας, ώστε οι μαθητές να έχουν επεξεργαστεί αντίστοιχο πληροφοριακό υλικό. Επίσης, πολλές από τις ασκήσεις καλό είναι να περιλαμβάνουν επιμέρους ενδείξεις ή υποερωτήματα, τα οποία εξυπηρετούν τον σκοπό της νοηματικής επεξεργασίας του θέματος, ώστε να διευκολύνονται οι μαθητές κατά την παραγωγή λόγου.

 

• Στο περιεχόμενο των νέων βιβλίων παρατηρούνται ελλείψεις ως προς την καλλιέργεια του προφορικού λόγου. Οι ασκήσεις καλλιέργειας του προφορικού λόγου είναι σχετικά λίγες στα νέα γλωσσικά εγχειρίδια. Δεν υπάρχουν φάσεις προετοιμασίας της συζήτησης (με εξαίρεση κάποιες ασκήσεις, όπου δίνονται διαγράμματα της προφορικής περιγραφής ή αφήγησης). Τέτοιες φάσεις προετοιμασίας θα μπορούσαν να έχουν τη μορφή τήρησης σημειώσεων και συλλογής υλικού για το θέμα, οργάνωσης προκαταρκτικών συζητήσεων καθ’ ομάδες μαθητών για παραγωγή ιδεών. Επιπλέον, δεν υπάρχουν ελεγκτικοί κατάλογοι για αποτελεσματική αυτοαξιολόγηση των μαθητών σε προφορικά κειμενικά είδη, αντίστοιχοι με αυτούς των γραπτών κειμένων.

 

• Επιπρόσθετα, πρέπει να επισημανθεί ότι απουσιάζουν και στα νέα εγχειρίδια πληροφορίες για τις συμβάσεις και τα υφολογικά χαρακτηριστικά προφορικών ειδών λόγου, οι οποίες είναι χρήσιμες για τους μαθητές. Επίσης, δε διδάσκονται με άμεσο τρόπο στοιχεία στρατηγικής ικανότητας για την κάλυψη των γλωσσικών αδυναμιών (στρατηγικές αποφυγής της έκφρασης που δημιουργεί δυσκολίες ή ενεργητικές στρατηγικές κάλυψης επικοινωνιακών κενών μέσω νεολογισμών, παραφράσεων, αναδιατυπώσεων, χειρονομιών, επίκλησης της βοήθειας του συνομιλητή) ή τα μέσα και οι στρατηγικές προφορικής αλληλεπίδρασης (γλωσσικοί τρόποι έναρξης ή λήξης μιας συνομιλίας, μέθοδοι χρήσης της φατικής λειτουργίας της γλώσσας, ελέγχου της αποδεκτότητας του μηνύματος, αλλαγής θέματος, διατήρησης ή διακοπής της συζήτησης, διαχείρισης των παύσεων, γνώση των κανόνων κατανομής της συνεισφοράς κλπ.).

 

Η γλώσσα της εκπαίδευσης

Το σχολείο υιοθετεί και διδάσκει την επίσημη κοινή γλώσσα. Η γλωσσική αυτή μορφή κωδικοποιείται και εξομαλύνεται με τη σύνταξη εγχειριδίων γραμματικής και επιβλήθηκε στους μαθητές ως υποχρεωτική. Οι λόγοι της υιοθέτησης από το σχολείο της κοινής διαλεκτικής μορφής ως επίσημης εθνικής και σχολικής γλώσσας είναι οι ακόλουθοι:
  1. Κύριο στόχο του σχολείου αποτελεί η γλωσσική συνοχή μιας οργανωμένης και συντεταγμένης κρατικής οντότητας. Από τη στιγμή που διάφορες γλωσσικές ομάδες συναπαρτίζουν κράτος καθιερώνεται, όπως προείπαμε, μια κοινή γλώσσα που εξυπηρετεί την επικοινωνία των κατοίκων του. Κύριο μέσο προώθησης και καλλιέργειας της κοινής αυτής γλωσσικής μορφής που έχει αναχθεί σε επίσημη εθνική γλώσσα αποτελεί το σχολείο, η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Εξάλλου, αυτό ευνοεί και την επαφή μεταξύ των κατοίκων μιας χώρας, καθώς ομιλητές διαφορετικών διαλέκτων πιο εύκολα θα μιλήσουν μεταξύ τους στην κοινή μορφή παρά στις τοπικές τους διαλεκτικές μορφές.
  2. Βασική επιδίωξη του σχολείου είναι ο σχολικός και κοινωνικός γραμματισμός των μαθητών. Με τον όρο γραμματισμός εννοείται η δυνατότητα του ατόμου να λειτουργεί αποτελεσματικά στα διάφορα περιβάλλοντα και καταστάσεις επικοινωνίας, χρησιμοποιώντας κείμενα του γραπτού και του προφορικού λόγου, όπως και μη γλωσσικά κείμενα, αλλά και η ικανότητά του να διαχειρίζεται αφηρημένες έννοιες, να αναπτύσσει επικοινωνιακές δεξιότητες μέσω της σωστής χρησιμοποίησης των γραμματικών κανόνων και να καλλιεργεί τη λογική σκέψη. Ο στόχος του γραμματισμού επιτυγχάνεται μόνο με τη διδασκαλία της κοινής γλωσσικής μορφής. Αυτό συμβαίνει, διότι η τελευταία λόγω του κύρους που έχει αποκτήσει από την αναγόρευσή της σε επίσημη έχει καλλιεργηθεί από την επιστήμη, όπως και από τα μέσα ενημέρωσης (τα ειδικά επιστημονικά λεξιλόγια δημιουργούνται ευκολότερα στην κοινή διάλεκτο παρά ξεχωριστά σε κάθε τοπική διάλεκτο, κάτι που θα ήταν και αντιοικονομικό). Με τον τρόπο αυτό αμβλύνονται και οι κοινωνικές διαφορές μεταξύ παιδιών από αστικές περιοχές, όπου ομιλείται η κοινή, τα οποία έχουν πρόσβαση στην επιστημονική γνώση και κατακτούν ευκολότερα τον επεξεργασμένο κώδικα επικοινωνίας και παιδιών από διαλεκτόφωνες περιοχές, τα οποία, αν δε γίνουν κάτοχοι της επίσημης γλώσσας, αποκλείονται από την πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Η κατάκτηση της επίσημης γλώσσας είναι απαραίτητη για την επαγγελματική αποκατάσταση και την κοινωνική καταξίωση.
 
Αποτέλεσμα της υιοθέτησης της κοινής διαλέκτου από το σχολείο είναι πολλές φορές η ειρωνεία προς το μαθητή που χρησιμοποιεί διαλεκτικούς τύπους, ακόμη και η απαξίωσή του. Είναι εύκολα κατανοητή η δυσκολία της προσαρμογής του μαθητή που έχει συνηθίσει να χρησιμοποιεί διαλεκτικούς τύπους να αφομοιώσει την επίσημη σχολική νόρμα με αποτέλεσμα τις μεγαλύτερες πιθανότητες σχολικής αποτυχίας. Έτσι, τα παιδιά που χρησιμοποιούν διαλεκτική μορφή να νιώθουν ότι βρίσκονται σε ξένο περιβάλλον, αν ο δάσκαλος δεν είναι εξοικειωμένος με τα διδάγματα της κοινωνιογλωσσολογίας και δεν τα εφαρμόζει κατά τη γλωσσική διδασκαλία στην τάξη. Απαιτούνται ειδικοί χειρισμοί από μέρους των δασκάλων, ώστε να οδηγηθούν αβίαστα οι διαλεκτόφωνοι ή οι αλλόγλωσσοι μαθητές στην κατάκτηση της σχολικής νόρμας.
 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

 
  1. Συζήτηση στην τάξη με αφορμή κάποιο επίκαιρο γεγονός
  2. Αυτοπαρουσίαση, παρουσίαση ή περιγραφή κάποιου οικείου προσώπου (συμμαθητή, δασκάλου, κλπ.)
  3. Συζήτηση στην τάξη με την αφορμή κάποιου κειμένου ή κάποιου γεγονότος
  4. Συμπλήρωση ημιτελούς κειμένου (διαλόγου ή ιστορίας)
  5. Σύνταξη κειμένου ή ιστορίας που στηρίζεται σε σειρά εικόνων
  6. Δραματοποίηση, παιχνίδια ρόλων με αφορμή κείμενα, γεγονότα, επετείους, δραστηριότητες, λειτουργίες συλλογικών οργάνων (Δημοτικό Συμβούλιο, Σύλλογος γονέων, κλπ.)
  7. Συνεντεύξεις στο πλαίσιο  Σχεδίων Εργασίας ή με άλλες ευκαιρίες
  8. Διεκπεραίωση συναλλαγών (αναλήψεις, καταθέσεις, πληρωμές, κρατήσεις θέσεων, κλπ.)
  9. Ψώνια, αγορές, εμπορικές συναλλαγές
  10. Κοινωνικές επαφές, κοινωνικές συναλλαγές σε χώρους εργασίας, εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας, επικοινωνία τυπική και επίσημη, επικοινωνία φιλική
  11. Οργάνωση ταξιδιού, επίσκεψης, εκδρομής, επιλογή τόπου, χρόνου, χώρου, μέσου, μελέτη διαφημιστικών φυλλαδίων, τουριστικών οδηγών, χαρτών, εντύπων, κλπ.
  12. Εφαρμογή και σύνταξη οδηγιών χρήσης συσκευών και μηχανημάτων
  13. Εντοπισμός βασικών σημείων ενός κειμένου (προφορικού ή γραπτού). Απόδοση τίτλου σε κείμενα, λεζάντας σε φωτογραφίες, τίτλων σε παραγράφους
  14. Περιγραφή εικόνων, φωτογραφιών, πινάκων ζωγραφικής, αντικειμένων, κλπ.
  15. Σύνταξη χρηστικών κειμένων, όπως αγγελίες, προσκλήσεις, αιτήσεις, επιστολές, σημειώματα, κλπ. με αφορμή γεγονότα και πραγματικές ή «αυθεντικοποιημένες» επικοινωνιακές καταστάσεις
  16. Άσκηση στη σύνταξη απαιτητικών κειμένων, όπως βιογραφικό, άρθρο, μελέτη, διάλεξη, ομιλία, κλπ.
  17. Σύνταξη και εκτέλεση συνταγών μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής
  18. Δημιουργία πινάκων, σχεδιαγραμμάτων, σχεδίων, νοητικών χαρτών κατά την επεξεργασία του νοήματος ενός κειμένου
  19. Οργάνωση εκδηλώσεων, γιορτών, κλπ.
  20. Άσκηση στη χρήση λεξικού
  21. Άσκηση στη χρήση καταλόγων, πινάκων, ιστογραμμάτων, εικόνων, σχεδίων, κλπ.
  22. Άσκηση στη χρήση του διαδικτύου, αναζήτηση και εντοπισμός της πληροφορίας
  23. Ποικίλες παιγνιώδεις δραστηριότητες: κατασκευή και λύση σταυρολέξων, ακροστιχίδων, αινιγμάτων, διήγηση ανεκδότων, μύθων, ιστοριών, περιστατικών, παντομίμες, παιχνιδόλεξα με συνώνυμα, αντίθετα, υπώνυμα, υπερώνυμα, κλπ.

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 17 Αύγουστος 2010 10:36
 
Διδακτική της γλώσσας Π.Τ.Δ.Ε. Αλεξανδρούπολης PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Ολγα Μουσιου   
Τρίτη, 17 Αύγουστος 2010 10:03

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας


Όλγα Μούσιου-Μυλωνά

Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.


Στόχος του μαθήματος «Διδασκαλία της Νεοελληνικής γλώσσας» είναι να προσφέρει στους φοιτητές και τις φοιτήτριες τις βασικές θεωρητικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται η σύγχρονη γλωσσική διδασκαλία και να παρουσιαστούν οι μεθοδολογικές πρακτικές και προσεγγίσεις που εφαρμόζονται διεθνώς στη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας, με έμφαση στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.
Με δεδομένο ότι οι απόψεις για τη γλωσσική διδασκαλία διαρκώς εκσυγχρονίζονται και ότι το νέο μαθητικό τοπίο των ελληνικών σχολείων χαρακτηρίζεται από πολυγλωσσία και ετερότητα δημιουργείται η ανάγκη μιας εξειδικευμένης και εκσυγχρονισμένης εκπαίδευσης των μελλοντικών εκπαιδευτικών για θέματα γλωσσικής διδασκαλίας, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν με αποτελεσματικότητα στις γλωσσικές ανάγκες των μαθητών τους. Σύμφωνα, λοιπόν, με τα παραπάνω, τα ζητήματα που θα γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας στο πλαίσιο του συγκεκριμένου μαθήματος είναι:

Οι κυρίαρχες απόψεις της γλωσσολογίας για τη γλωσσική διδασκαλία

Οι σχέσεις προφορικού και γραπτού λόγου, ο προφορικός λόγος και η διδασκαλία του, ο γραπτός λόγος και η διδασκαλία του, οι γραμματισμοί και η νέα παιδαγωγική των «πολυγραμματισμών»

Μέθοδοι και προσεγγίσεις της γλωσσικής διδασκαλίας

Η παραδοσιακή και η δομιστική μέθοδος, η επικοινωνιακή προσέγγιση, η διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας, η προσέγγιση της ολικής γλώσσας, η κειμενοκεντρική προσέγγιση και η θεωρία των κειμενικών ειδών, η κοινωνιο-πολιτισμική προσέγγιση της γλώσσας

Το Διαθεματικό Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ)

Οι σκοποί της γλωσσικής διδασκαλίας: ο γενικός σκοπός της διδασκαλίας του γλωσσικού μαθήματος και οι επιμέρους διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία γραπτού λόγου και του προφορικού λόγου, του λεξιλογίου και της δομής της γλώσσας, της λογοτεχνίας και τη διαχείριση της πληροφορίας.

Τα νέα σχολικά εγχειρίδια της γλώσσας για το μαθητή και το δάσκαλο

Βελτίωση του προφορικού λόγου των μαθητών (ομιλία, ακρόαση)
Βελτίωση του γραπτού λόγου των μαθητών (ανάγνωση και κατανόηση του γραπτού λόγου, γραφή και παραγωγή κειμένων)
Διδασκαλία για την εκμάθηση της δομής της γλώσσας και για τον εμπλουτισμό του λεξιλογίου
Δραστηριότητες ευαισθητοποίησης στη λογοτεχνία

Οι οργανωτικές και διδακτικές πρακτικές του γλωσσικού μαθήματος

Ο μακροπρόθεσμος-ετήσιος σχεδιασμός της γλωσσικής διδασκαλίας και η προετοιμασία του καθημερινού μαθήματος. Επιλογή διδακτικού υλικού και μέσων διδασκαλίας, επιλογή μεθόδων και μορφών γλωσσικής διδασκαλίας, παιδαγωγικές πρακτικές, πρακτικές διαφοροποίησης της διδασκαλίας και αξιολόγησης της επίδοσης του μαθητή.

Αναγκαιότητα διδασκαλίας του μαθήματος: σύνδεση γλώσσας σκέψης, ατελής γνώση της γλώσσας από τα παιδιά, σύνθετος και πολυεπίπεδος χαρακτήρας της γλώσσας ως σημειακού συστήματος επικοινωνίας, μόνο με διδασκαλία αποκτάται γλωσσική και επικοινωνιακή ικανότητα.
Χαρακτηριστικά της γλώσσας ως κώδικα επικοινωνίας: σύστημα σημείων, συμβατικός συνδυασμός μορφής και σημασίας, διπλή άρθρωση, σύστημα συνταγματικών και παραδειγματικών σχέσεων, συνοδεύεται από εξωγλωσσικά στοιχεία, καθολικά, αλλά και στοιχεία διαφοροποίησης, κύρια λειτουργία η επικοινωνιακή, ποικιλία, συγχρονική και διαχρονική διάσταση.
Στόχοι γλωσσικής διδασκαλίας: Να αναπτυχθεί η ικανότητα των μαθητών να επικοινωνούν αποτελεσματικά (προφορικά και γραπτά) κατανοώντας και παράγοντας διάφορα είδη λόγου, ανάλογα με τις επικοινωνιακές περιστάσεις, και είδη κειμένων (αφηγηματικά, περιγραφικά, κατευθυντικά, κλπ.) και ταυτόχρονα να συνειδητοποιήσουν τη γνώση μορφοσυντακτικών δομών και συστημάτων της γλώσσας, να εμπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους .
Αρχές γλωσσικής διδασκαλίας, κώδικας επικοινωνίας με συνδυαστικότητα, ομοιότητες, διαφορές, σύνολο συστημάτων και υποσυστημάτων, που περιγράφεται, ερμηνεύεται αλλά δε ρυθμίζεται, συγχρονία και διαχρονία, λόγος και ομιλία, προφορική και γραπτή.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ


Ελληνόγλωσση


Βουγιούκας, Α. (1994). Το Γλωσσικό Μάθημα στην Πρώτη Βαθμίδα της Νεοελληνικής Εκπαίδευσης, Θεσσαλονίκη: Α.Π.Θ., Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη.
Γεωργακοπούλου, Α., Γούτσος, Δ. (1999). Κείμενο και Επικοινωνία, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Εgan-Robertson, Α., Bloome, D. (επιμ.), (2003). Γλώσσα και πολιτισμός, μετάφρ. Μ. Καραλή, Αθήνα: Μεταίχμιο.
Ιορδανίδου, Α., Φτερνιάτη, Α. (επιμ.), (2000). Επικοινωνιακές διδακτικές προτάσεις για το γλωσσικό μάθημα στο Δημοτικό σχολείο, Αθήνα: Πατάκης.
Cummins, J. (1999). Ταυτότητες υπό διαπραγμάτευση – Εκπαίδευση με σκοπό την Ενδυνάμωση σε μια Κοινωνία της Ετερότητας, επιμ. Ε Σκούρτου, μετάφρ. Σ. Αργύρη, Αθήνα: Gutenberg.
Ματσαγγούρας, Η. (2001β). Κειμενοκεντρική προσέγγιση του γραπτού λόγου, Αθήνα: Μ.Π. Γρηγόρης.
Μήτσης, Ν. (1995). Η Διδασκαλία της Γραμματικής στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Αθήνα: Gutenberg.
Μήτσης, Ν. (1996). Διδακτική του Γλωσσικού Μαθήματος: Από τη θεωρία στη Διδακτική Πράξη, Αθήνα: Gutenberg.
Μήτσης, Ν. (2004). Η Διδασκαλία της Γλώσσας υπό το πρίσμα της Επικοινωνιακής Προσέγγισης, Εισαγωγή στη θεωρία και τις τεχνικές του επικοινωνιακού μοντέλου, Αθήνα: Gutenberg.
Μπαμπινιώτης, Γ. (1991). Γλωσσολογία και Λογοτεχνία: Από την Τεχνική στην Τέχνη του Λόγου, Αθήνα: χ.έ.
Μπασλής Γ. (2006), Εισαγωγή στη διδασκαλία της γλώσσας, Μια σύγχρονη ολιστική και επικοινωνιακή προσέγγιση, Αθήνα: Νεφέλη.
Οng, W. J. (1997). Προφορικότητα και Εγγραμματοσύνη, μετάφρ. Κ. Χατζηκυριάκου, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Παπαρίζος, Χ. (1990). Επικοινωνιακή προσέγγιση, Αθήνα: Νέα Παιδεία, 11.
Παπαρίζος, Χ. (1993). Η Μητρική Γλώσσα στο Σχολείο, Αθήνα: Μ.Π. Γρηγόρης.
Σαραφίδου, Τ. (1997). «Η σχολική γραμματική στη γλωσσική διδασκαλία. Προς τη συγγραφή μιας νέας σχολικής γραμματικής», Γλώσσα, 42, 53-61.
Ταρατόρη-Τσαλκατίδου Ε. (1995). Η αξιολόγηση της επίδοσης του μαθητή, Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη.
Τοκατλίδου, Β. (1986). Εισαγωγή στη Διδακτική των Ζωντανών Γλωσσών, Αθήνα: Οδυσσέας.
Τσοπάνογλου, Α. (1985). Η επικοινωνιακή προσέγγιση και το ιστορικό υιοθέτησής της στην Ελλάδα, Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη.
Francois–Geiger, D. (1991). Θέματα κοινωνικής και θεωρητικής γλωσσολογίας, Αθήνα: Νεφέλη, 69-102.
Χαραλαμπόπουλος, Α., Κωστούλη, Τ. (Επιστημ. υπεύθυνοι) (2000). Γλωσσικές δραστηριότητες για το δημοτικό σχολείο-Διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας, Θεσσαλονίκη: Κώδικας.
Χαραλαμπόπουλος, Α., Χατζησαββίδης, Σ. (1997). Η διδασκαλία της λειτουργικής χρήσης της γλώσσας: Θεωρία και Πρακτική εφαρμογή, Θεσσαλονίκη: Κώδικας.

Ξενόγλωσση


Beaugrande, R.de, Dressler, W. (1981). Introduction to Text Linguistics, London: Longman.
Kress, G. (1988). Communication and Culture, South Wales: University Press.
Kress, G. (1989). Linguistic Processes in Sociocultural Practice, Oxford: Oxford University Press.
Halliday, M.A.K. (1985b). Spoken and Written Language, Oxford: Oxford University Press.
Halliday, M.A.K., Hasan, R. (1976). Cohesion in English, London: Longman.
Littlewood, W. (1981). Communicative Language Teaching: An Introduction, Cambridge: CUP.
New London Group, (1996). «A pedagogy of multiliteracies: De-signing social Futures», Harvard Educational Review, 66(1), 60-92.
Newman, J. (1985). Whole Language: Theory and use, Portsmouth, N.H.: Heinemann.
Stubbs, M. (1986). Educational Linguistics, Oxford: B. Blackwell.
Tannen, D. (ed.), (1982). Spoken and Written Language: Exploring Orality and Literacy, Norwood, N.J: Ablex Publish Company.
Widdowson, H.G. (1978). Teaching Language as Communication, London: Oxford University Press.
van Dijk, T.A., Kintsch, W. (1978). Strategies of Discourse Comprehension, N.Y.: Academic Press.


ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ: Γραπτές εξετάσεις και προαιρετική γραπτή εργασία

ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: Όλγα Μούσιου-Μυλωνά, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.

Επικοινωνία: τηλ. 697 4482640, e-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 24 Αύγουστος 2010 06:49
 
Αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Ολγα Μουσιου   
Τρίτη, 17 Αύγουστος 2010 09:38

 

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη


Όλγα Μούσιου-Μυλωνά

Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.


Δομικά χαρακτηριστικά του παραμυθιού (υπερδομικό σχήμα αφήγησης)

  • Έναρξη-αρχή (χωροχρονικός προσανατολισμός)
  • Εισαγωγή ηρώων
  • Εξέλιξη με πλοκή
  • Εναλλαγή χώρων και καταστάσεων
  • Δράση ηρώων
  • Αντιμετώπιση και λύση προβλήματος
  • Κλείσιμο-τέλος
  • Παρεμβολές και διευκρινίσεις, σχολιασμός των δρώμενων από τον αφηγητή
  • Επαναλήψεις λέξεων, φράσεων, λογότυπων, αινιγμάτων, έμμετρων στίχων, κλπ.
  • Μεταμορφώσεις, παμψυχισμός
  • Αναγνώριση του ήρωα

Τα υφολογικά στοιχεία του παραμυθιού

  • Γλώσσα απλή, λιτή, με αφηγηματική δύναμη, παρατακτική σύνταξη και μικρές περιόδους, εκφραστική λιτότητα
  • Χρήση ηχογλώσσας (γκαπ-γκουπ, τακ-τακ, γραπ, κρακ, κλπ.)
  • Μίμηση ζώων και πουλιών
  • Χρήση επιφωνημάτων
  • Εκφραστική επιτόνιση, αφήγηση με διακυμάνσεις στην ταχύτητα, παύσεις, κλπ.
  • Διάλογοι και ερωταπαντήσεις
  • Υπερβολή (η Πεντάμορφη, ο Γενναίος)
  • Αλληγορίες, προσωποποιήσεις και μεταφορές
  • Περιγραφές ηρώων και τόπων
  • Χιούμορ
  • Χρήση παροιμιών και γνωμικών

Το παραμύθι στη σχολική τάξη

  • Σύνθεση παραμυθιού με τη βοήθεια εικόνων (τυχαία ή σκόπιμη επιλογή), ομαδική ή ατομική σύνθεση (παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου)
  • Η τράπουλα του Προπ (από τη θεματική στη λειτουργική ταξινόμηση-31 λειτουργίες). Παραλλαγή Μπουντέ: φτιάξε το παραμύθι σου με 10 κάρτες.
  • Διδακτικά παραμύθια
  1. Οι μύθοι του Αισώπου
  2. Ο θησαυρός του πατέρα
  3. Ο κόκορας
  4. η αλεπού κι ο σκύλος
  5. Η αλεπού και τα σταφύλια
  6. Το ποντίκι και το λιοντάρι
  7. Το ελάφι και το αμπέλι
  8. Ο τζίτζικας κι ο μέρμηγκας
  9. Οι μύθοι του Λαφοντέν
  10. Τα παραμύθια των αδερφών Γκριμ
  11. Ο ευτυχισμένος πρίγκηπας του Όσκαρ Ουάιλντ
  • Κλιμακωτά παραμύθια
  1. Ο βασιλιάς που αγαπούσε το τυρί
  2. Συγγραφείς και τυπογράφοι του δάσους
  • Διαφορετικότητα-Άτομα με ειδικές ανάγκες
  1. Ο μολυβένιος στρατιώτης
  2. Το άσχημο παπάκι
  3. Το άσπρο ποντικάκι
  4. Ο άνθρωπος με την κόκκινη μύτη
  • «Η ώρα του παραμυθιού», άσκηση αφήγησης, συνεργασία με παππούδες και άλλους παραμυθάδες, ηχογραφήσεις και ακροάσεις λαϊκών αφηγήσεων.
  • Καταγραφή τοπικών παραμυθιών, εικονογράφηση και έκδοση φωτοτυπημένη
  • Δραματοποίηση παραμυθιού, κουκλοθέατρο
  • Παραλλαγή γνωστού παραμυθιού (άσκηση δημιουργικής φαντασίας)
  1. Ένας σύγχρονος Αη-Βασίλης
  2. Η Κοκκινοσκουπίτσα
  3. Με το μαγικό χαλί πάνω από την πόλη
  • Το φανταστικό διώνυμο (Τζ. Ροντάρι) (υπέρβαση της συμβατικής σημασίας των λέξεων με νέες χρήσεις).
  • Συνέχεια του παραμυθιού (επέκταση της διήγησης με αναμενόμενη ή ανατρεπτική πλοκή)
  1. Τι κάνει ο Αη-Βασίλης τον υπόλοιπο χρόνο;
  2. Η Χιονάτη και οι εφτά νάνοι μετά το γάμο με τον πρίγκηπα
  • Παραμυθοσαλάτες (σύνθεση νέου παραμυθιού με στοιχεία και πρόσωπα από άλλα παραμύθια, π.χ. «Η Χιονάτη και η Κοκκινοσκουφίτσα στη χώρα των θαυμάτων»
  • Εισαγωγή νέου στοιχείου σε γνωστό παραμύθι, π.χ. η Κοκκινοσκουφίτσα πάει στη γιαγιά της με ελικόπτερο (αντίδραση στο απροσδόκητο και ενσωμάτωση του νέου στοιχείου)
  • Ήρωας παραμυθιού με συγκεκριμένες ιδιότητες, π.χ. Ο ξύλινος-Πινόκιο, Ο Γυάλινος βασιλιάς, Ο Σιδερένιος ιππότης, Ο Σιμιγδαλένιος πρίγκηπας, Ο Σοκολατένιος λαγός, Η Βουτυρένια βασίλισσα, κλπ.
  • Τα ανάποδα-αντίστροφα παραμύθια (Ε. Τριβιζάς), π.χ.:
  1. Τα τρία καλά λυκάκια και ο Ρούνι-Ρούνι το κακό γουρούνι
  2. Η πονηρή Κοκκινοσκουφίτσα και ο καλόψυχος λύκος
  3. Η ζηλιάρα Σταχτοπούτα και οι καλές αδερφές της
  4. Ο πρίγκηπας-βάτραχος και η πριγκίπισσα
  • Παραμύθια και διαπολιτισμική εκπαίδευση
  1. Σάκα, ο βασιλιάς των Ζουλού
  2. Το λυχνάρι του Αλαντίν
  • Επίκαιρα παραμύθια, π.χ. χριστουγεννιάτικα: Το χριστουγεννιάτικο έλατο, Τα Χριστούγεννα του μπάρμπα-Πανώφ, Το κοριτσάκι με τα σπίρτα

 

 

Σας ευχαριστώ

Όλγα Μούσιου-Μυλωνά, Σχολική Σύμβουλος

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 17 Αύγουστος 2010 10:26
 


Σελίδα 37 από 37

Βρείτε με στο Facebook

Μου Αρέσει !


Βρίσκεστε εδώ: Αρχική
Διαφήμιση

Στατιστικά

Μέλη : 2
Περιεχόμενο : 166
Σύνδεσμοι : 6
Εμφανίσεις Περιεχομένου : 475743