Όλγα Μούσιου-Μυλωνά

Προσωπική ιστοσελίδα

Facebook Twitter RSS Feed 
Το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Ολγα Μουσιου   
Τετάρτη, 18 Αύγουστος 2010 14:36

Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου

Η πυριτιδαποθήκη της κρητικής ψυχής

 

 

 

Όλγα Μούσιου-Μυλωνά,
Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Φλώρινας

 

 


Αξιότιμοι προσκεκλημένοι,
Κυρίες και κύριοι,
 
Το Νησί της Κρήτης είναι πολύμορφα σημαδεμένο από τον χρόνο και την Ιστορία. Ρωμαίοι, Σαρακηνοί, Γενουάτες, Βενετοί, Τούρκοι, Αιγύπτιοι και Γερμανοί στηριζόμενοι στη λογική της υπεροχής τους χρησιμοποίησαν κατά  καιρούς τους θαλάσσιους και εναέριους δρόμους και μακριά από φραγμούς και ηθικές αναστολές επιχείρησαν να την οικειοποιηθούν και να την προσεταιριστούν.
 
Όμως, η περιπετειώδης πορεία του κρητικού λαού στο διάβα της σύγχρονης ιστορίας κινήθηκε ανάμεσα στις πολύτιμες λέξεις Ελευθερία - Θάνατος - Ένωση. Σφυρηλατημένες και οι τρεις αυτές λέξεις στο αμόνι των αγώνων και των θυσιών έχουν κατασταλάξει ως ειδικό βάρος μέσα στην ψυχή του Κρητικού κι έχουν φωλιάσει ως ιερό πάθος μέσα του.
 
Οι πυκνές εξεγέρσεις των Κρητικών αποτελούν το προσάναμμα στο θυσιαστήριο της αδούλωτης σκέψης και μια συνειδητή προσφορά στον τομέα των πνευματικών αξιών. Η μια επανάσταση διαδέχεται την άλλη. Ο αγώνας για τη λευτεριά μακροχρόνιος και σκληρός. Με πρωταγωνιστή τον Κρητικό που παλεύει και αγωνίζεται:
 
«Και πα στην πέτρα της σιωπής τα νύχια του ακονίζει,
μονάχος κι αβοήθητος της λευτεριάς ταμένος».

Τα πέτρινα χρόνια της τουρκικής κατοχής (1669-1898) σηματοδοτούνται από πλήθος επαναστατικών εξεγέρσεων, κινημάτων και αψιμαχιών κατά του Τούρκου δυνάστη. Ο ζυγός βαρύς. Τα μέτρα του κατακτητή σκληρά. Η συμπεριφορά απάνθρωπη. Τα δεινά αβάστακτα. Οι φορολογίες εξαντλητικές.
 
Παρακολουθώντας τη ροή των γεγονότων που σημειώθηκαν στο πριν από την Ένωση χρονικό διάστημα διαπιστώνει κανείς ότι από τα πρώιμα κιόλας χρόνια της τουρκοκρατίας, αρχίζει η οργανωμένη αντίσταση κατά του κατακτητή, πότε με τη βοήθεια των Βενετών στα Χανιά το 1692 και πότε με την ενθάρρυνση των Ρώσων, στην επανάσταση του Δασκαλογιάννη το 1770, εξεγέρσεις που καταλήγουν σε αποτυχία, με μεγαλύτερες καταπιεστικές συνέπειες για τους υπόδουλους.
 
Η ελληνική επανάσταση του 1821 εξαπλώνεται αμέσως και στην Κρήτη, παρά τη στρατιωτική υπεροχή του τουρκικού στοιχείου, την παντελή έλλειψη όπλων και εφοδίων και την άγρυπνη επιτήρηση των τουρκικών αρχών. Οι αγώνες της Κρήτης  κινούνται στο ίδιο ιστορικό πλαίσιο με το ξεσήκωμα της άλλης Ελλάδας και διαρκούν 10 σχεδόν χρόνια.
 
Το 1830 υπογράφεται στο Λονδίνο το «Πρωτόκολλο», με το οποίο ανακηρύσσεται η ανεξαρτησία της Ελλάδας. Έξω, όμως, από τα όριά της μένει το πολύπαθο νησί, που εξακολουθεί να βρίσκεται στην απόλυτη δικαιοδοσία του Σουλτάνου. Παίρνει, έτσι, τέλος ένας αγώνας δέκα χρόνων, που σημαδεύεται από αιματηρές θυσίες χωρίς να δικαιώνει τους πόθους του κρητικού λαού. Με το ίδιο Πρωτόκολλο και σε ανταπόδοση των υπηρεσιών που προσφέρει ο αντιβασιλέας της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλής στο Σουλτάνο, του παραχωρείται η Κρήτη με αντάλλαγμα 21 εκατομμύρια γρόσια. Αρχίζει πάλι μια νέα περίοδος «εστιλβωμένης δουλείας», όπως χαρακτηριστικά την αποκαλεί ο Β. Ψιλάκης, η οποία διαρκεί ως το 1840.
 
Με το πνεύμα του νέου κατακτητή, περιορίζονται οι αυθαιρεσίες των Γενίτσαρων, χωρίς όμως η νέα κατοχή να είναι λιγότερο βαριά από την προηγούμενη. Ακολουθούν τη μέθοδο που τους διδάσκουν οι Ευρωπαίοι σύμβουλοί τους, σύμφωνα με την οποία «όσο περισσότερο εξαθλιώνεται οικονομικά ένας λαός, τόσο ασφαλέστερα εδραιώνεται η εθνική του υποδούλωση». Εκπονείται, βέβαια, ένα ευρύ πρόγραμμα εκτέλεσης κοινωφελών έργων (γέφυρες, δρόμοι, υδραγωγεία, λιμενικά έργα), αλλά η υλοποίησή τους στηρίζεται σε μια εξαντλητική φορολογία του κρητικού λαού.
 
Για να αποτινάξουν τα βαριά φορολογικά μέτρα, αλλά και για να διαμαρτυρηθούν ειρηνικά στις Μεγάλες Δυνάμεις σχετικά με τις αυθαιρεσίες της πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας, ζητώντας παράλληλα την αυτονομία τους, πραγματοποιείται μεγάλη συγκέντρωση αντιπροσώπων στις Μουρνιές το 1833. Η συγκέντρωση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη σύλληψη και τον απαγχονισμό 41 ατόμων, από τους πρωταιτίους της πρωτοβουλίας.
 
Το 1840 οι Μεγάλες Δυνάμεις, με τη Συνθήκη του Λονδίνου, επαναφέρουν και πάλι την Κρήτη στη σουλτανική κυριαρχία. Νέοι αγώνες ξεκινούν και νέες ελπίδες εναποτίθενται στο Ελληνικό κράτος και τις Μεγάλες Δυνάμεις για βοήθεια. Οι αγώνες αυτοί πραγματοποιούνται άλλοτε με την χρήση όπλων και άλλοτε με την διπλωματική οδό. Το 1841 κηρύσσεται νέα επανάσταση και πάλι με άδοξο τέλος.
 
Με τη συνθήκη των Παρισίων του 1856 εκδίδεται το Χάττι Χουμαγιούν, με το οποίο παραχωρούνται σημαντικά προνόμια στους Χριστιανούς υπηκόους. Οι παραβιάσεις των διατάξεών τους, όμως, στα επόμενα χρόνια ως το 1898 αποτελούν και τη βασική αιτία των πολλών εξεγέρσεων που σημειώνονται. Με το κίνημα του Μαυρογένη το 1858 παραχωρούνται με ειδικό φιρμάνι στους Κρητικούς διάφορα φορολογικά, θρησκευτικά, διοικητικά και δικαστικά προνόμια, που μαλακώνουν ως ένα βαθμό τις συνθήκες της σκλαβιάς.
 
Η μεγάλη κρητική επανάσταση 1866-1869 αποτελεί την κορυφαία έκφραση της επιθυμίας του κρητικού λαού για Ένωση και του πόθου του να ζήσει ελεύθερος. Δυο αφορμές πυροδοτούν την νέα έκρηξη. Η επιβολή νέων φόρων και το λεγόμενο Μοναστηριακό ζήτημα, η διένεξη ως προς την κατανομή των μοναστηριακών χρημάτων στην εκπαίδευση. Η επανάσταση αυτή διαρκεί τρία χρόνια και δίνει θαυμαστά δείγματα ηρωισμού και αυτοθυσίας. Απασχολεί σοβαρά ακόμα και την ευρωπαϊκή διπλωματία, ως σημαντικό τμήμα του όλου Ανατολικού Ζητήματος. Αποκορύφωμά της είναι το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου το Νοέμβριο του 1866, η Γιγαντομαχία του Λασιθίου το Μάη του 1867, καθώς και οι φονικές μάχες που σημειώνονται σε πολλά χωριά των Χανίων, του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου.
 
Το Αρκάδι στάθηκε ένα ιστορικό ορόσημο που εκπέμπει μηνύματα και αντικατοπτρίζει τη δύναμη και την αποφασιστικότητα της κρητικής ψυχής. Η ιερά Μονή Αρκαδίου σύμφωνα με την παράδοση θεμελιώθηκε από τον Ηράκλειτο και ανοικοδομήθηκε από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Αρκάδιο τον 5ο αιώνα, από τον οποίο πήρε και το όνομά της. Βρίσκεται σε θέση στρατηγική, και συνδέει τις επαρχίες Ρεθύμνου, Μυλοποτάμου και Αμαρίου. Το Αρκάδι, κέντρο διαφώτισης και παιδείας τα προηγούμενα χρόνια, έμελλε να περάσει στην ιστορία ως σύμβολο αντίστασης και θυσίας για το Ολοκαύτωμά του στη διάρκεια της Κρητικής επανάστασης.

 

ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

 
Ο αρχιστράτηγος των Τουρκικών δυνάμεων της Κρήτης Μουσταφά πασάς, διαπιστώνοντας τη δυναμική της επανάστασης του 1866, αποφάσισε να πάει αυτοπροσώπως στο Ρέθυμνο με πολυάριθμο στρατό και να την καταστείλει. Στην περιοχή του Ρεθύμνου, στο ιστορικό πλέον μοναστήρι του Αρκαδίου, δυο μήνες πριν αρχίσει η επανάσταση, μαζεύτηκαν οι οπλαρχηγοί και οι προεστοί της εποχής και συσκέφθηκαν με τον ηγούμενο Γαβριήλ. Αποφάσισαν να γίνει το κέντρο της αντίστασης η επαρχία του Ρεθύμνου και στην Μονή να καταφύγουν τα γυναικόπαιδα.
 
Όταν έφθασε στην Κρήτη από την Αθήνα ο στρατιωτικός Πάνος Κορωναίος, τους συμβούλεψε να αλλάξουν σχέδιο, γιατί το μοναστήρι δεν θα μπορούσε να αντισταθεί σε τακτικό στρατό. Τα κανόνια του Μουσταφά πασά ήταν ισχυρά και θα μπορούσαν να ανοίξουν ρήγμα στα τείχη και στις πολεμίστρες του Αρκαδίου. Ο ηγούμενος, όμως, του μοναστηριού Γαβριήλ επέμενε να γίνει εκεί η άμυνα, σύμφωνα με την αρχική απόφαση. Ο Κορωναίος ενίσχυσε τότε τους οπλισμένους καλόγερους με 250 άνδρες, υπό τον γενναίο ανθυπολοχαγό του ελληνικού στρατού Ιωάννη Δημακόπουλο, που αναγνωρίστηκε και ως φρούραρχος στην πολιορκία που  ακολούθησε.
 
Στα τέλη Οκτωβρίου ο Μουσταφά πασάς με τον στρατό του έφθασε στο Ρέθυμνο και από εκεί έστειλε γράμμα στον Γαβριήλ που του έλεγε να διώξει την επαναστατική επιτροπή και τους αντάρτες από το μοναστήρι. Ο ηγούμενος δεν του απάντησε. Κι όταν ο πασάς έστειλε και δεύτερη προσταγή, πήρε την απάντηση του Γαβριήλ:
«Ο όρκος και το σύνθημά μας είναι η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα ή ο θάνατος! Και πλέον τούτου δεν θέλομε να ακούσουμε τίποτα άλλο».
 
Αποφασισμένος ο Μουσταφά Ναϊλή πασάς στις 8 Νοεμβρίου του 1866 ξεκίνησε να πάρει το μοναστήρι με 15.000 περίπου στρατό και με 30 κανόνια. Οι υπερασπιστές ήταν λιγότεροι από 300, από τους οποίους οι 25 ήταν καλόγεροι, ενώ είχαν συγκεντρωθεί και 900 γυναικόπαιδα και γέροι. Ο στρατός του Μουσταφά ξεκίνησε την επίθεση, αφού είχε πιάσει τους λόφους γύρω από το μοναστήρι.
 
Παρά τις επιθέσεις πεζικού και των ορεινών κανονιών δεν υπήρξε ουσιαστικό αποτέλεσμα για τους Τούρκους. Μερικοί ψυχωμένοι καλόγεροι, μάλιστα, είχαν πιάσει τον μύλο και προξενούσαν φθορά στον εχθρό. Το βράδυ ο πασάς έστειλε νέες προτάσεις και χαλάρωσε την πολιορκία, ώστε να φύγουν οι πολιορκημένοι. Πήρε όμως και πάλι περιφρονητική απάντηση. Αργά την νύχτα έστειλε κάποιους άντρες του να τον ενισχύσουν με νέα, πεδινά  κανόνια. Ένα από αυτά το έστησε μπροστά από την πόρτα του μοναστηριού με πρόχωμα τους στάβλους.
 
Την επομένη τα κανόνια του Μουσταφά γκρεμίζουν κομμάτια από τoν περίβολο του μοναστηριού, ενώ η μάχη μαίνεται και οι έφοδοι διαδέχονται η μία την άλλη. Οι πολιορκημένοι κρατούν ακόμη. Φράζουν πρόχειρα τα ρήγματα και πολεμούν αντρειωμένα, παρά τις μεγάλες απώλειες που έχουν υποστεί. Το ένα τρίτο των μαχητών έχει απομείνει στις πολεμίστρες, οι υπόλοιποι κείτονται λαβωμένοι ή σκοτωμένοι. Την νύχτα γίνεται πολεμικό συμβούλιο και αποφασίζεται η αντίσταση μέχρις εσχάτων. Μαζεύονται όλοι στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου. Ο ηγούμενος τελεί την λειτουργία και τους μεταλαβαίνει. Το τέλος πλησιάζει…
 
Έτσι τραγικά ξεκινά η τρίτη μέρα της επίθεσης. Το πεδινό κανόνι από τον στάβλο ρίχνει αμέσως την πόρτα του μοναστηριού. Από εκεί και από άλλα γκρεμισμένα σημεία του περίβολου θα μπουν στο μοναστήρι οι εχθροί. Ο Γαβριήλ όταν κατάλαβε ότι δεν υπήρχε πλέον ελπίδα προχώρησε στην πυριτιδαποθήκη με έναν αναμμένο δαυλό… Οι εχθροί τον περικυκλώνουν. Σκοτώνει κάποιους μα πέφτει και ο ίδιος. Το πολύπρακτο αρκαδικό δράμα κορυφώνεται τραγικά και συγκλονιστικά:
«….Και τα φυσέκια ανάψανε κι όλοι φωτιά γεννήκαν».
Η ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης έγινε από τον Κωστή Γιαμπουδάκη ή σύμφωνα με άλλη εκδοχή από τον Εμμανουήλ Σκουλά. Η βορειοανατολική πλευρά του μοναστηριού σωριάστηκε σε πέτρες και χώματα. Κάτω από αυτή θάφτηκαν πολλοί από τους υπερασπιστές της Μονής και εκατοντάδες στρατιώτες του εχθρού. Ακολούθησε λεηλασία και σφαγή όσων είχαν απομείνει ζωντανοί ή λαβωμένοι. Κάπου 800 Έλληνες σκοτώθηκαν στον τριήμερο αγώνα και από τον στρατό του Μουσταφά 1.500 πτώματα ήταν σκορπισμένα μέσα και έξω από το μοναστήρι.
Η έκρηξη σκόρπισε το θάνατο χωρίς διακρίσεις, μετατρέποντας το μοναστήρι σε σύμβολο θυσίας και ανδρείας. Ο ποιητής Σταμάτιος Δρανδάκης από το Ζουρίδι Ρεθύμνου περιγράφει παραστατικά το Ολοκαύτωμα:
«Βρούχος μεγάλ’ ακούστηκε και σείσθ’ ο Ψηλορείτης
σαν κάτεργ’ όλο το νησί κουνήθηκε της Κρήτης.
Άστραψ’ ο κόσμος με βροντές κι αστροπελέκια βγαίνουν,
κι ανέβηκαν στον ουρανό και πάλι κατεβαίνουν.
Εκεί εθώρεις τα κορμιά, κι ήτονε πεταμένα,
εις τους τροχάλους στα κλαδιά, ήταν κομματιασμένα.
 
Κι άνθρωπος δεν τα γνώριζε για να τα ξεχωρίσει,
ή Τούρκος γή Χριστιανός να τονε μακαρίσει.
Κολώνα βγήκε σα δεντρό, καπνός, κορμιά και σκόνη,
το δέντρο της ελευθεριάς σαν να ‘ναι σημειώνει.
 
Κι ανέβηκ’ ως τα νέφαλα, ως τ’ άστρα, ως το θρόνο,
χωρίς κορμιά οι μάρτυρες, μόν’ οι ψυχές τους μόνο!
Να κάμουν τα παράπονα εις τον Δικαιοκρίτη,
πως δεν ελευθερώνουνε οι βασιλείς την Κρήτη.»
 
Την δραματική κατάσταση που διαμορφώθηκε μετά την ανατίναξη της Μονής περιγράφει ο τότε πρεσβευτής της Ελλάδας στην Κρήτη Νικόλαος Σακκόπουλος με τα ακόλουθα λόγια: «Τα πτώματα των Χριστιανών μένουν στη μονή άταφα, τα πτώματα των Τούρκων θάφτηκαν σε δεξαμενές και μεγάλους λάκκους, τους οποίους σκέπασαν με ιερές εικόνες. Είναι αδύνατον να προσεγγίσει κανείς την μονή, εξαιτίας της πνιγηρής αποφοράς που εκτείνεται σε μεγάλη απόσταση». Τα 37 παλικάρια που σφάχτηκαν στην Τράπεζα του μοναστηριού έμειναν άταφα μέχρι το 1869.


Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΗΣ ΘΥΣΙΑΣ


Η θυσία των 900 σχεδόν έγκλειστων, μοναχών και λαϊκών στο Αρκάδι, αποτελεί κορυφαία έκφραση της δύναμης και της αποφασιστικότητας της κρητικής ψυχής, που άνοιξε τις πόρτες της ευρωπαϊκής διπλωματίας στο Κρητικό ζήτημα.
 
Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου είχε παγκόσμια απήχηση, συγκίνησε και έδωσε θέμα σε ποιητές και ζωγράφους. Άρχισε να γίνεται συνείδηση στην Ευρώπη ότι η Κρήτη ήταν αποφασισμένη να κερδίσει την ελευθερία της.
 
«Έστελνε αντιλάλημα σ΄ ούλη την οικουμένη,
στην Κρήτη η ελευθεριά δεν στέκεται δεμένη.»
 
Η φλόγα αυτή που άστραψε, φλόγισε τους ασυγκίνητους και θέρμανε τους δυνατούς της εποχής Ευρωπαίους, καθώς και τις ψυχές των απανταχού της γης ελεύθερων ανθρώπων, για να δουν με συμπάθεια πλέον τον κρητικό αγώνα.
Οι εφημερίδες με τα εγκωμιαστικά και πύρινα άρθρα τους δημιουργούσαν αισθήματα συμπάθειας προς τους αγωνιζόμενους Κρητικούς, ενώ παράλληλα στρέφονταν κατά του βάρβαρου δυνάστη της Κρήτης. Διασημότητες της εποχής, εκφράζονταν ευμενώς με λόγια και έργα, μεταστρέφοντας την παγκόσμια κοινή γνώμη υπέρ της Ελλάδας και του κρητικού ζητήματος.
Μεταξύ τους ο τσάρος Αλέξανδρος ο Β΄ και ο πατριάρχης Μόσχας, ο Αμερικανός Σάμιουελ Χάου, ο δήμαρχος Νέας Υόρκης και πλήθος άλλων διακεκριμένων Αμερικανών, ο Ιταλός Ιωσήφ Γαριβάλδης, ο Γάλλος Βίκτωρ Ουγκώ, και πολλοί άλλοι εξέχοντες. «Η μεγάλη καταστροφή του Αρκαδίου», γράφει ο Γερμανός ιστορικός Μέντελσον Μπαρτόλντυ, «επικύρωσε αιματηρά το ψήφισμα της ένωσης, απέδειξε την αμετάτρεπτη απόφαση των Κρητικών για την ένωση και έκανε στενότερο τον δεσμό της συμπάθειας των χριστιανικών κρατών της Ευρώπης και της Αμερικής προς την Μεγαλόνησο».
Από την συγκλονιστική αυτή απήχηση του Ολοκαυτώματος επηρεάζεται η ευρωπαϊκή διπλωματία και ανοίγει το μονοπάτι για περιορισμένες και αργότερα ευρύτερες παραχωρήσεις στο λαό του αιματοκυλισμένου νησιού της Κρήτης. Το μονοπάτι αυτό είναι καταρχήν ο «Οργανικός Νόμος», που ισχύει από το 1868 ως το 1877.
 
Ακολουθούν συγκλονιστικά γεγονότα και επαναστάσεις που πνίγονται στο αίμα.  Η υπογραφή της Σύμβασης της Χαλέπας τον Οκτώβρη του 1878, η επανάσταση του 1889, οι άγριες σφαγές των χριστιανών στα Χανιά το 1897, η επανάσταση των ετών 1895-1898, και αμέτρητες αναμετρήσεις με τις εχθρικές δυνάμεις. Έτσι, με σκληρούς αγώνες, αιματηρές θυσίες και εντέλει με την ενεργοποίηση των Μεγάλων Δυνάμεων, ανοίγει ο δρόμος της αυτονομίας και της Ένωσης.
 
Η οριστική λύση του Κρητικού ζητήματος δίνεται στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων. Με τη συνθήκη του Λονδίνου, το Μάη του 1913, παραχωρείται η Κρήτη στην Ελλάδα και την 1η Δεκεμβρίου 1913 γίνεται η επίσημη ανακήρυξη της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα. Υψώνεται η ελληνική σημαία και ο πόθος αιώνων, που ξεχειλίζει από σκληρούς αγώνες και ποταμούς αίματος, γίνεται πια πραγματικότητα.

 

 

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ


Η κρητική επανάσταση του 1866-1869 υπήρξε η σπουδαιότερη από τις συχνές επαναστάσεις της τελευταίας περιόδου της Τουρκοκρατίας στο νησί. Το δεύτερο Εικοσιένα, που αποτόλμησε η Κρήτη, για την ένωση της με τη μητέρα Ελλάδα. Το Αρκάδι και η αυτοθυσία του, αποτελεί μια από τις λαμπρότερες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας και ιδιαίτερα της Κρητικής. Η αντίσταση, η άμυνα και το θρυλικό Ολοκαύτωμα αποτελεί σίγουρα το πιο συγκλονιστικό, το πιο μεγαλειώδες και το πιο ηρωικό επεισόδιο του τιτάνιου και άνισου αγώνα που έδωσαν στα βάθη των αιώνων οι Κρήτες για την ελευθερία τους.
Στις 8η Νοεμβρίου 1866, στη γιορτή των Αγγέλων, γράφτηκε μια ακόμη ένδοξη σελίδα της Ελληνικής Ιστορίας. Στην γιορτή των Αγγέλων, στο Κρητικό Αρκάδι, μεσουράνησε η θυσία για την ελευθερία. Τόπος και χρόνος, σύμβολα του Ελληνισμού. Φωτοδότες και ορόσημα της εθνικής μας ιστορίας, καθώς η θυσία των λίγων οριοθέτησε την ζωή των πολλών και κατέδειξε ότι η ελευθερία ανήκει στους ασυμβίβαστους και τους ασυνθηκολόγητους.
Κυρίες και κύριοι,
Σε μιαν εποχή που αποστρέφεται τον Μύθο, αλλά  αγαπάει τους «μύθους», που δεν θέλει το δύσκολο και το υψηλό, αλλά κυνηγάει το πρόχειρο και το συμφέρον, που λατρεύει την άνεση και μισεί τον «ανήφορο», η  σημασία ενός γεγονότος, που το ύψος του το κάνει να φαίνεται απίστευτο -Μύθος!- και που ταλαιπωρεί φοβερά τη λογική των πρακτικών και των φρονίμων, είναι πραγματική άσκηση υπέρβασης και αρετής.
Σε μιαν εποχή πεζή και στεγνή από ιδανικά το όραμα παραμένει ένα, η ελευθερία και ο δρόμος της που είναι αδιάκοπος αγώνας! Το Αρκάδι σήμανε στο ρολόι της ιστορίας την μεγάλη αφύπνιση και στάθηκε ορόσημο. Το Αρκάδι, εκεί που «η ζωή θανάτου εγεύσατο...», εξέφρασε την δύναμη και την αποφασιστικότητα της Κρητικής ψυχής και ήταν η αντάξια συνέχεια της ανατίναξης των Σουλιωτών στο Κούγκι και των Μεσολογγιτών στην ηρωική τους έξοδο.
Η πεμπτουσία της σημερινής επετείου συνίσταται στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η αξιοθαύμαστη ψυχική δύναμη και η πνοή της ελληνικής παράδοσης ανατρέπει τους χοϊκούς νόμους της σύνεσης, της φρονιμάδας και της αυτοσυντήρησης, για να υψωθεί στη θέση της χαλύβδινος, αστραφτερός και ωραίος ο νόμος της «απόκρημνης αρετής». Ο νόμος που τον διατύπωσε πρώτος με αμίμητη παραστατικότητα ο γενναίος Δωριεύς, ο Λεωνίδας, όταν ανακάλυψε στις Θερμοπύλες πως τα πυκνά βέλη των βαρβάρων είναι θαυμάσιο προφύλαγμα από τον ήλιο...
Θα ήταν λάθος, όμως, να θεωρούμε πως η συμπεριφορά των Κρητικών με την δύναμη και την περιφρόνηση που διαδηλώνει προς την ανθρώπινη ζωή, είναι μια απλή έκρηξη πολεμοφιλίας. Γιατί οι Κρητικοί είναι, όσο κανένας άλλος, εραστές της ζωής, της ωραίας ζωής. Από τα βάθη του λαμπρού Μυκηναϊκού πολιτισμού αναδίδεται η μεγάλη αγάπη τους για τη ζωή, για την ειρήνη και την ευημερία.
Γενναίοι στο πεδίο της μάχης, αλλά και ανοιχτόκαρδοι στην καθημερινότητά τους και στην επαφή τους με τη φύση. Οι ανοιξιάτικοι κάμποι της Κρήτης, όπου οι παπαρούνες καταφλέγουν με μικρούς πίδακες φωτιάς τα πράσινα χόρτα, οι ανθισμένες πλαγιές των βουνών, όπου οι φασκομηλιές αναπέμπουν άρρητο θυμίαμα ευωδιάς, πλημμυρίζουν από την πολύχρωμη γιορταστική παρουσία των Κρητικών. Εκεί κοντά σε κάποια "παγάν λαλέουσα", εκεί όπου ο Θησέας συνάντησε την Αριάδνη και έσμιξε ο Δίας με την Ευρώπη, αντηχεί γλυκύτατος ο ειρηνικός ύμνος της ζωής και της αγάπης μαζί με τις  χορδές της κρητικής λύρας.
Είναι η Κρήτη της ειρήνης, η Κρήτη της ομορφιάς, η χώρα του χρυσού πορτοκαλιού, η «Κρήτη των κελαϊδισμών», όπως την βάφτισε ο Κωστής Παλαμάς και είναι καρπός της άλλης, της Κρήτη των αρμάτων, της τραχιάς χώρας του καστανόχρωμου πρίνου, του μπαρουτιού και της φωτιάς!
Δεν θα ήταν, λοιπόν, δίκαιο να αποδίδεται ο σκληρός αγώνας της Κρήτης σε μια τυφλή τόλμη, που γεννιέται από την ενστικτώδη ορμή του πολέμου και από την έμφυτη αποστροφή της ειρηνικής ζωής. Αληθινά, η «Κρήτη των αρμάτων» χωρίς την «Κρήτη των κελαϊδισμών», η «Κρήτη του αίματος», χωρίς την «Κρήτη της τρυφερότητας», δεν θα ήταν ο πιο τραγικός πρωταγωνιστής της Ελληνικής Ιστορίας, γιατί η άρνηση της ζωής, χωρίς την ταυτόχρονη λατρεία της, αφαιρεί κάθε δραματικό στοιχείο από την πράξη της θυσίας.
Εκείνος, βέβαια, που θέλει να συλλάβει τις αληθινές διαστάσεις ενός ιστορικού γεγονότος, πρέπει, σύμφωνα με την καθιερωμένη νομολογία της Ιστορίας, να το κρίνει  ανάλογα με την ψυχική ορμή που το κίνησε,  ανάλογα με τον ηθικό νόμο που το στερεώνει και ανάλογα με τη συμβολή του στην ανθρώπινη πρόοδο.
Η ορμή που εγκόλπωνε τα στήθη των μαχητών της Κρήτης ήταν ο έρωτας της Ελευθερίας. Ο ίδιος εκείνος έρωτας που κίνησε τους Κρητικούς στις οχτώ αιματόβρεχτες επαναστάσεις του δέκατου ένατου αιώνα, αριθμό πρωτοφανή στην Παγκόσμια Ιστορία. Και ο έρωτας αυτός, ο «ανίκατος μάχαν», πραγματικός ηθικός νόμος, ταυτίζει σε σύνθεση αληθινά δραματική την ζωή με τον θάνατο.
Σήμερα το Αρκάδι, μετά την καταστροφή του, ανοικοδομήθηκε πλήρως και αναστηλώθηκε στην πρότερή του μορφή. Μόνο ένα μισοκαμένο τέμπλο στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας και μια μπάλα κανονιού σφηνωμένη στο αιωνόβιο κυπαρίσσι στα δεξιά της εκκλησίας μαρτυρούν το αίμα που χύθηκε πριν τόσα χρόνια. Σήμερα, το Μοναστήρι με τους εναπομείναντες μοναχούς του, είναι μνημείο αρχιτεκτονικής, πολιτισμού και ιστορίας, αιώνιο σύμβολο ηρωισμού, που η Ουνέσκο το έχει χαρακτηρίσει Ευρωπαϊκό Μνημείο Ελευθερίας.
Απόψε κυρίες και κύριοι,η Φλώρινα θυμάται και τιμά την Κρήτη της παλικαριάς και της ανδρείας και  αποδίδει την ύψιστη τιμή της Μνήμης στo Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου και τους Μαχητές του, όπου οι συμπατριώτες μας στο όνομα της Ελλάδας πλήρωσαν το υπέρτατο Χρέος. Και η απάντηση τούτη ήταν μια νέα περίλαμπρη κατάφαση της αρετής.
Το νόημα της Ελευθερίας για όλους τους λαούς της γης σμιλεύτηκε στο μάρμαρο της αιωνιότητας από τον Θουκυδίδη στο αθάνατο κείμενο του Επιταφίου: «Το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ' ελεύθερον το εύψυχον κρίναντες μην περιοράσθε τους πολεμικούς κινδύνους».
Αν με τον ίδιο τρόπο ζει ύστερα από τόσους  αιώνες στην ψυχή του λαού μας και επιβεβαιώνεται στις πράξεις του,  αυτό σημαίνει πως το νόημα τούτο δεν είναι φιλολογικό ιδεολόγημα. Είναι αίμα ζωντανό που ποτίζει και τη Νέα Ελληνική Ιστορία, όπως αποδείχτηκε από τις άφθονες σπονδές τόσων ηρωικών πολέμων και γεγονότων σαν τo Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου, όπου οι Κρητικοί διακήρυξαν για μιαν ακόμα φορά στον κόσμο το Δικαίωμα του Ανθρώπου για μια ζωή με αξιοπρέπεια, ευημερία και περηφάνια και ύψωσαν πάλι την Αρετή στη θέση της.
Σας ευχαριστώ!


 

Όλγα Μούσιου-Μυλωνά
Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Φλώρινας

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Κείμενα Κοινωνικές Παρεμβάσεις Το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου
Διαφήμιση

Στατιστικά

Μέλη : 2
Περιεχόμενο : 166
Σύνδεσμοι : 6
Εμφανίσεις Περιεχομένου : 474249